Wynagrodzeniem ryczałtowym jest wynagrodzenie z góry określone w umowie w oznaczonej kwocie lub wartości globalnej za wykonanie całego dzieła. Określenie wynagrodzenia w sposób ryczałtowy ma ten skutek, że przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenie chociażby w momencie zawierania umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. Konsekwentnie jednak, również i zamawiający nie może żądać obniżenia wynagrodzenia, gdyby ostatecznie rozmiar prac lub koszt ich wykonania okazał się niższy.

Jedynie gdyby wskutek nieprzewidywalnej zmiany stosunków wykonanie dzieła za wynagrodzenie ryczałtowo w umowie określone groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą może on wystąpić do sądu o podwyższenie ryczałtu lub o rozwiązanie umowy. Zamawiającemu nie przysługuje analogiczne uprawnienie do żądania obniżenia ceny.

Jeżeli strony umowy o dzieło chcą się zabezpieczyć przez skutkami zmian sytuacji gospodarczej, a w szczególności przed skutkami inflacji, mogą zastrzec, że wysokość wynagrodzenia ryczałtowego jest ustalana według innego niż pieniądz miernika wartości, czyli wprowadzić do umowy tak zwaną klauzulę waloryzacyjną.

Dowiedz się także: Jak odzyskać nadpłacone wynagrodzenie?

Odmiennie przedstawia się sytuacja jeżeli strony określiły w umowie wynagrodzenie na podstawie zestawienia planowanych prac i wydatków - wynagrodzenie kosztorysowe. Wprawdzie tak ustalone wynagrodzenie co do zasady również nie powinno ulegać zmianie, jednakże możliwość zmiany jego wysokości jest dużo szersza niż ma to miejsce w wypadku wynagrodzenia ryczałtowego. Przyjmujący zamówienie może żądać odpowiedniego podwyższenia wynagrodzenia kosztorysowego w dwóch wypadkach. Po pierwsze, gdy zestawienie prac planowanych sporządził zamawiający, a zaszła konieczność przeprowadzenia prac w tym zestawieniu nie przewidzianych. Po drugie, gdy zestawienie prac planowanych sporządził sam przyjmujący zamówienie, a zaszła konieczność przeprowadzenia prac dodatkowych, których przyjmujący zamówienie nie mógł mimo zachowania należytej staranności przewidzieć.